Header 5

1. Wat is Schone Rivieren?

Op maar liefst 5 plekken in de oceaan zijn er grote concentraties van plastic. Toen kapitein Charles Moore in 1997 door één van deze gebieden voer, noemde hij dit fenomeen ‘plastic soup’. Doordat grote stukken plastic uiteindelijk in steeds kleinere stukjes uiteenvallen, komt dit plastic via de voedselketen ook op ons bord terecht. Jaarlijks sterven minimaal 1 miljoen dieren die in plastic afval verstrikt raken of het voor voedsel aanzien.

Een groot deel van de plastic soep komt vanuit rivieren de zee in. Hoeveel dit precies is en wie dit veroorzaakt, is tot nu toe niet bekend. IVN Natuureducatie, Plastic Soup Foundation en Stichting De Noordzee bundelen de krachten en brengen hierin verandering met het initiatief ‘Schone Rivieren’. Ons ultieme doel? Er stroomt geen enkel stukje plastic afval meer via de rivieren naar zee!

2. Waarom is afval in rivieren een probleem?

Afval in de natuur heeft schadelijke gevolgen voor mens en dier. Dieren hebben op verschillende manieren last van afval. Het vaakst komt voor dat ze in afval verstrikt raken, gevolgd door inslikken en het gebruiken van afval als schuilplaats. Verstrikking en inslikken leiden onder andere tot verwondingen, beperkte bewegingsvrijheid en in veel gevallen tot de dood. Daarbij kunnen er door  degradatie en fragmentatie van plastic tot kleine deeltjes, ook giftige stoffen uit de plastics vrijkomen. Allerlei dieren die in of van de gebieden leven waar afval rondzwerft, zien dit afval voor voedsel aan. Hiermee dringt het vaak giftige afval onze voedselketen binnen.

3. Wat zijn de meest gevonden afvalitems?

Veel gevonden afvalitems zijn de zogenoemde single-use verpakkingen. Dit zijn verpakkingen voor eenmalig gebruik die vaak direct weggegooid worden. Items die hieronder vallen zijn bijvoorbeeld verpakkingen van etenswaren, plastic zakken, drankverpakkingen zoals blik en kleine PET-flessen en doppen. Ook visnetten worden veelvuldig gevonden.

4. Wat zijn oplossingen voor het zwerfafval probleem?

Het zwerfafval probleem vraagt om een doelgerichte bronaanpak. Enerzijds moet er aandacht worden besteed aan effectievere afvalverzameling en gedragscampagnes toegespitst op het zwerfafval probleem voor consumenten, bedrijven en overheden. Anderzijds zijn prikkels die gewenst gedrag stimuleren, zoals statiegeld op PET-flessen, een belangrijk hulpmiddel om zwerfafval terug te dringen. 

5. Wat is de aanpak van Schone Rivieren?

We pakken plastic soep bij de bron aan door:

Opruimen: met vrijwilligersgroepen ruimen we langs de uiterwaarden op zodat afval niet naar zee stroomt.

Onderzoeken: met citizen science brengen we in kaart hoeveel afval er langs de rivier ligt en de samenstelling hiervan.

Oplossen: de resultaten uit het onderzoek gebruiken we om beleidsmakers en bedrijven aan te spreken om tot oplossingen te komen.

Ontdekken: door activiteiten laten we inwoners de prachtige natuur langs de rivieren ontdekken. Dit wil jij toch ook mooi en schoon houden?

6. In het regeerakkoord is een ban op microplastics opgenomen, waarom de focus op grote plastics?

Het meeste plastic afval komt in het milieu terecht als ‘macroplastic’, grotere stukken plastic afval.  Onder invloed van onder andere zonlicht breken de grote stukken plastic afval af in kleinere stukjes. Stukjes plastic die kleiner zijn dan 5 mm, noem je microplastics. Als we er met z’n allen voor zorgen dat de grote stukken plastic niet meer op straat, in de rivieren en in zee terechtkomen, lossen we daarmee dus voor een belangrijk deel ook het probleem van microplastics op. Er zijn daarnaast diverse lopende campagnes die aandacht vragen voor microplastics die rechtstreeks in het milieu belanden, zoals Beat the Microbead over microplastics in verzorgingsproducten en de Ocean Clean Wash waarbij de Plastic Soup Foundation aandacht vraagt voor de miljoenen synthetische vezels die per wasbeurt in het afvalwater – en uiteindelijk in zee – terechtkomen.

7. Wie doen er mee aan Schone Rivieren?

Stichting De Noordzee, Plastic Soup Foundation en IVN zijn dit initiatief gestart. We werken samen met vele partners, zoals de Universiteit van Leiden, gemeentes, provincies, waterschappen, het ministerie van I&W, Rijkwaterstaat, bedrijven, kennisinstituten en vele anderen. Duizenden vrijwilligers doen mee aan opruimacties van de Schone Maas en Schone Waal. Meer dan honderd vrijwilligers doen mee aan wetenschappelijk onderzoek als afvalonderzoeker. Bekijk alle partners van Schone Rivieren

8. Welke resultaten heeft Schone Rivieren behaald?

De Maasjutters en Waaljutters zijn al meerdere jaren actief met opruimen van rivieroevers. De resultaten tot nu toe:

Vrijwilligers: 4.468
Opgeruimde trajecten Maas en Waal: 250
Vuilniszakken: 9.402

9. Wat kan ik doen voor Schone Rivieren?

1. Wat leuk dat je je ook voor schonere rivieren wilt inzetten! Je kunt een belangrijke bijdrage leveren aan het eerste rivierafval onderzoek van Nederland door je op te geven als vrijwilliger onderzoeker.

2. In augustus maakt Stichting De Noordzee met vrijwilligers de hele Noordzeekust schoon. Wil je meehelpen? Kijk op de website van de Boskalis Beach Cleanup Tour voor meer informatie

3. Op de website van de Plastic Soup Foundation vind je meer tips tegen plastic soep en acties waar je aan kunt meedoen.

4. Wil je graag meer weten over de natuur of meedoen aan een natuuractiviteit, zoals een wandeling, lezing of workshop? Bekijk de activiteiten van IVN bij jou in de buurt.

5. Op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen Schone Rivieren? Vul hier je gegevens in. Je ontvangt van ons een mail als er nieuws is.

10. Als bedrijf of overheidsinstantie willen we Schone Rivieren graag ondersteunen, hoe kan dat?

Als je als bedrijf een goed idee hebt om zwerfafval langs rivieren te verminderen, dan horen we graag van je. Er zijn ook mogelijkheden om Schone Rivieren  financieel te steunen.

Werk jij bij de overheid aan beleid rondom water(kwaliteit), afvalvermindering of een ander relevant thema? We komen graag met je in contact om samenwerking te verkennen en kennis te delen.

Neem contact met ons op

Veelgestelde vragen - Onderzoek

1. Waarom doen jullie onderzoek langs rivieren?



Er is steeds meer aandacht voor de plastic soep en wereldwijd verzamelen miljoenen mensen zich voor opruimacties op stranden. De aanvoer van plastic afval vanuit rivieren is echter een onderbelicht probleem. Daar brengen Stichting De Noordzee, de Plastic Soup Foundation en IVN Natuureducatie verandering in met Schone Rivieren. Want met informatie over de hoeveelheden en herkomst van het afval, kunnen we aan de slag met het oplossen van de meest gevonden afvalitems langs rivieren.

2. Waar en wanneer vindt het onderzoek plaats?

In 2018 vindt het onderzoek plaats op enkele tientallen plekken langs de Maas en Waal. We willen de komende jaren graag uitbreiden naar alle rivieren van Nederland. Het onderzoek loopt 5 jaar, de metingen herhalen zich elk jaar in het voorjaar (maart / april) en in het najaar (september / oktober).

3. Hoe doen jullie precies onderzoek?

Het onderzoek is tweeledig. We leiden tientallen vrijwilligers op tot afvalonderzoeker. Deze onderzoekers brengen twee keer per jaar in kaart hoeveel en wat voor soort afval er op het tracé ligt. Dit doen de onderzoekers aan de hand van een turflijst en een instructieformulier. De meetmomenten zijn in het voorjaar en in het najaar. Daarnaast monitort Stichting De Noordzee drie keer per jaar vooraf vastgestelde onderzoekslocaties langs de Maas en Waal.

4. Hoeveel vrijwilligers doen mee aan het onderzoek?



Een paar honderd mensen kunnen meedoen aan het rivierafval onderzoek. Hoe meer informatie we verzamelen, hoe beter we het probleem bij de bron kunnen aanpakken.

5. Wat bieden jullie afvalonderzoekers?



- Je maakt deel uit van een enthousiaste groep rivierafvalonderzoekers die hét verschil gaan maken in de aanpak van Plastic Soup de komende jaren
- Je krijgt een geheel verzorgde training met theorie en veldtraining + een lekkere lunch
- Je reiskosten voor de training worden vergoed (op basis van 2e klas OV of standaard kilometer vergoeding)
- Je krijgt gratis onderzoeksmaterialen op basis van de internationaal erkende OSPAR methode
- Je ontvangt als eerste analyses en rapportages van het onderzoek naar rivierafval

6. Wat vragen jullie van afvalonderzoekers?

1. Iedere afvalonderzoeker krijgt één of meerdere afgebakende tracés aan de Maas of Waal toebedeeld. Hier ga je volgens een gestandaardiseerd protocol het afval tellen en indelen in categorieën.
2. Het monitoren vindt plaats in het voorjaar en najaar in een vooraf vastgestelde periode. In deze periode onderzoek je jouw toegewezen tracé. Het monitoren van de rivieroever en het uitwerken van de gegevens thuis duurt allebei ongeveer 1-2 uur per keer.
3. Voordat je met het onderzoek start, nodigen we je uit om deel te nemen aan een training van een halve dag. Daarnaast heb je natuurlijk reistijd van en naar het tracé en de trainingslocatie.
4. De Universiteit Leiden doet onafhankelijk onderzoek naar de ervaringen van vrijwilligers aan dit project. Hiervoor wordt aan de afvalonderzoekers een aantal keer gevraagd om een enquête in te vullen.
5. We zoeken vrijwilligers die de intentie hebben om gedurende de hele onderzoeksperiode t/m 2021 mee te doen.
7. Kan ik alleen deelnemen of ook met een partner of groep?
Je kunt je in je eentje opgeven maar je kunt je ook aanmelden als duo. Je krijgt dan gezamenlijk één tracé toebedeeld. Als je je alleen opgeeft, kijken we tijdens de training wie jouw buddy wordt, want het is de bedoeling dat je als tweetal meedoet aan het onderzoek.
8. Waar en wanneer vinden de trainingen plaats?
De trainingen in januari zijn inmiddels vol! In het najaar wordt een nieuwe ronde trainingen georganiseerd. Wil je hierover geïnformeerd worden? Laat dan hier je gegevens achter.
9. Mag ik zelf kiezen waar ik onderzoek wil doen?
Tijdens de training kun je je voorkeurslocatie op een kaart aangeven. Met het verdelen van de tracés proberen we zoveel mogelijk rekening te houden met alle wensen.
10. Waarom vindt het onderzoek niet in mijn woonplaats / bij mijn rivier plaats?
We zetten het onderzoek eerst op langs de Maas en Waal in Brabant, Limburg en Gelderland. Dit heeft te maken met ons bestaande netwerk van opruimacties en kennis van deze rivieren. Zo kunnen we de afvalonderzoekers goed opleiden, ondersteunen en de kwaliteit van de data garanderen. Wij hebben de ambitie om het onderzoek uit te breiden naar alle rivieren!
11. Wat doen jullie met de resultaten van het onderzoek?
We publiceren de resultaten jaarlijks in de vorm van een rapport. Ook gebruiken we de gegevens bij onze (internationale) lobby voor maatregelen voor het terugdringen van zwerfafval en het reduceren van afval in rivieren. Met informatie over de meest gevonden afvalitems spreken we de betreffende producenten aan. Ook voeren we publiekscampagnes die gebaseerd zijn op de uitkomsten van het onderzoek.

Veelgestelde vragen - Opruimen

1. Waar en wanneer vinden opruimacties langs rivieren plaats?

In het voor- en najaar vinden opruimacties plaats langs de Maas, Waal en Lek. Iedere rivier heeft een eigen groep jutters die de opruimacties organiseert. Kijk bij de betreffende groep rivierjutters hoe je kunt meedoen.

2. Hoe worden de opruimacties georganiseerd?

IVN werkt samen met gemeentes voor het organiseren van de opruimacties. De opruimacties vinden plaats op vooraf aangewezen plekken langs de rivieren. Als vereniging of club kun je je bij de gemeente aanmelden om zo’n plek schoon te maken in het voor- en/of najaar. Ben je niet lid van een vereniging of club, maar wil je toch meedoen? Een deel van de opruimacties is openbaar.

3. Hoe kan ik meedoen?

Kijk voor meer informatie over de diverse rivieropruimacties bij:
- Maasjutters
- Waaljutters
- Lekjutters

4. Heeft opruimen van afval langs rivieren wel zin?

Ja, zeker! Elke kilo afval die opgeruimd wordt, kan niet meer via de rivieren in zee terechtkomen. Daarmee draag je direct bij aan de vermindering van de plastic soep. Als je zelf op de oever van een rivier loopt, zal je - helaas - merken dat er veel afval ligt. Voor veel mensen is zo’n opruimactie een echte eyeopener. Daarnaast werken wij vanuit Schone Rivieren ook aan het oplossen van het afvalprobleem aan de bron. Daarvoor is informatie over de hoeveelheden en het soort afval juist heel belangrijk. Onderzoek én opruimacties dragen bij aan deze waardevolle informatie. De opruimers zijn bovendien onze ogen en oren en trekken aan de bel als er bijvoorbeeld een extreem grote hoeveelheid afval wordt gevonden. Zo’n ‘afval hotspot’ wordt dan goed in de gaten gehouden.

5. Waarom ruimt de gemeente of Rijkswaterstaat niet op?

Gemeenten ruimen de kades en promenades op in het stedelijke deel van hun gemeente. Rijkswaterstaat houdt de bruggen en stuwen (kunstwerken genaamd) vrij van vuil. Terrein beherende organisaties houden hun eigen natuurgebieden zo goed mogelijk schoon. Maar helaas is het opruimen van alle rivieroevers zo arbeidsintensief dat het zonder vrijwilligers niet haalbaar en betaalbaar is. We zijn dus blij met elk paar handen die ons helpt met het schoonhouden van de rivieren!


> Staat jouw vraag er niet tussen? Laat het ons weten via dit formulier of stuur een mail naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.